Bir şirketin yada işletmenin birimleri tarafından toplanan bilgilerin analiz işlemlerinde kullanılmak için, işletimsel sistem veritabanından farklı bir ortamda toplanarak oluşan bir çeşit veri deposudur. Veri ambarında saklı tutulan veriler, DML işlemlerine maruz kalmayarak sadece analiz işlemleri yapılır. Böylece günlük işlemlerden arınmış veriler, analiz ve raporlama işlemlerini, daha hızlı ve doğru biçimde yerine getirebilir.
OLTP ve OLAP
Veri ambarlarını modelleyebilmek için Oltp, Olap, Star Scheme, Snowflake Scheme kavramlarını iyi şekilde anlamalıyız. Biz bu yazıda Oltp(Online Transactional Processing) ve Olap(Online Analytical Processing) kavramlarını inceleyeceğiz. Oltp sistemler, tutulan verilerin belirli kriterlere göre gruplanarak saklanmasıdır. Örnek olarak şirketimize ait satışlarımızın bulunduğu bir tablo olduğunu düşünelim. Bu tabloda yapılan her satışın kendisini ve detaylı bilgileri tutan sistemler diyebiliriz. Satışları daha sonra sorgulamak üzere bazı boyutlara göre örneğin zaman veya satış ofisi bazında gruplayarak sakladığımız sistemler ise Olap olarak adlandırılır. Olap’da Oltp’ye göre fazla detay yer almaz daha çok özet halinde tutulur. Olap’da veri farklı boyutalara göre özetlenerek tutulabilir. Günlük satışlarımızın önceden hesaplanması ve ihtiyaç anında sorgulanması istenebilir. Önemli olan verilerin hangi boyutlarda gruplanacağı Olap’da en önemli olan boyut zaman boyutudur. Hemen hemen tüm analizlerde zaman boyutu kullanılmaktadır.
Küp kavramı Olap’ta en sık kullanılan terimdir. İki önemli bileşenlerden oluşmaktadır. Bunlar fact ve dimension tablolardır. Fact tablolar ‘birçok kaynak’ yada ‘measure’ olarak adlandırılır. Fact tablolar Olap sistemlerinde depolayacağımız ana verileri tutan tablolardır. Genelde sayısal veriler tutulmaktadır. Şirketimizin toplam satışlarının tutulduğu bir tablo fact tablo olarak düşünülür. Dimension tablolar ise fact tablo ile ilişkili olarak bilgi tutan ve fact tabloda tutulan nümerik bilgilerin metin tabanlı karşılıklarını tutan tablolardır. Fact tablomuzda ‘5’ numaralı satış ofisinin İstanbul’da ki satış ofisi olduğu bilgisi fact tablomuzda ilişkili olan bir dimension tabloda tutulur. Oder ve Sale tablolar Fact diğer tablolar Dimension tablolardır.
Özetlersek, daha önce çalıştığımız, üzeride çeşitli dml, ve ddl işlemleri yaptığımız veritabanları OLTP veritabanıdır. Büyük şirketlerin daha çok veri yığınları oluştuğu için Oltp’de bir rapor almak saatlerce sürebilirdi. Bu yüzde Olap’a geçtiğimizde çeşitli dml ve ddl işlemlerinden arınmış verileri, daha hızlı analiz edip raporlama işlemlerini daha etkin şekilde kullanabiliriz. Veri ambarı verileri barındırmaya yarar. Olap ise bu yığın halinde duran verileri anlamlı hale getirip analizler yapmaya yarar.